Langeldur og nytjahola frá 9.öld

Á bænum Stöð við botn Stöðvarfjarðar hafa fundist rústir húsa frá upphafi viðveru fólks á Íslandi. Þar á meðal eru tveir afar stórir skálar og er sá eldri um 44 metrar að lengd.

Í báðum þessum fornu skálum voru langeldar en það eru ílöng eldstæði sem höfð voru í gólfi nálægt miðju skálans. Eldarnir voru hitagjafar og ljósgjafar en þeir voru einnig notaðir við matseld.

Með það að markmiði að vernda hluta fornminja úr skálunum í heimabyggð, var ákveðið að færa eldstæðið, langeldinn, úr þeim eldri hingað út í þorp og hafa til sýnis. Allir aðrir munir sem hafa fundist í Stöð eru varðveittir á Þjóðminjasafninu, lögum samkvæmt.

Einnig voru í þessum skála tvær nytjaholur og önnur þeirra var fóðruð með hellusteinum sem voru annarsvegar á botni og hins vegar upp á rönd. Það gerir hana mjög sérstaka. Hellurnar voru teknar og þeim komið fyrir í nýrri holu sem grafin var við enda langeldsins, líkt og verið hafði í Stöð.

Það er ekki alveg vitað til hvers þessi hola var notuð þar sem hún var innandyra og klædd með hellum. Fleiri nytjaholur hafa fundist í Stöð en engin þeirra var fóðruð með steinum. Eins og þessi bera þær merki um hitun, jafnvel lýsisframleiðslu.

Það skal tekið fram að þótt steinarnir séu upprunalegir úr eldinum og holunni í Stöð, þá er það sem hér er til sýnis endurgerð, unnin eftir mælingum og ljósmyndum en úr upprunalegu efni.

Verkefnið er unnið með samþykki Minjastofnunar Íslands, Dr. Bjarna F. Einarssonar fornleifafræðings, Fjarðabyggðar og landeigenda í Stöð.

Verkið var fjármagnað með styrk úr verkefninu Sterkur Stöðvarfjörður sem er byggðaþróunarverkefni á vegum Byggðastofnunar og unnið af sjálfboðaliðum.