Langeldurinn

Á bænum Stöð við botn Stöðvarfjarðar hafa fundist rústir húsa frá upphafi byggðar á Íslandi. Þar á meðal eru tveir afar stórir skálar og er sá eldri um 44 metrar að lengd.

Í báðum þessum fornu skálum voru langeldar en það eru ílöng eldstæði sem höfð voru í gólfi við miðju skálans. Eldarnir voru hitagjafar en þeir voru einnig notaðir við matseld

Með það að markmiði að vernda hluta fornminjanna í heimabyggð, var ákveðið að færa eldstæðið, langeldinn, úr því eldra hingað út í þorp og hafa hann til sýnis. Allir aðrir munir sem hafa fundist í Stöð eru varðveittir á Þjóðminjasafninu, lögum samkvæmt.

Einnig voru í þessum skála tvær nytjaholur og önnur þeirra fóðruð með hellusteinum sem stóðu upp á rönd. Það gerir hana mjög sérstaka. Steinarnir voru teknir og þeim komið fyrir í nýrri holu sem grafin var við enda langeldsins, líkt og verið hafði í Stöð.

Það er ekki alveg vitað til hvers þessi hola var notuð þar sem hún var innandyra og klædd með grjóti. Fleiri nytjaholur hafa fundist í Stöð en engin þeirra var fóðruð með steinum eins og þessi þær bera ummerki um hitun og matseld, jafnvel lýsisframleiðslu.

Það skal tekið fram að þótt steinarnir séu upprunalegir úr eldinum og holunni í Stöð, þá er það sem hér er til sýnis endurgerð, unnin eftir mælingum og ljósmyndum og úr upprunalegu efni.

Verkefnið er unnið með samþykki Minjastofnunar, Dr. Bjarna F. Einarssonar fornleifafræðings, Fjarðabyggðar og landeigenda í Stöð.

Verkið var fjármagnað með styrk úr verkefninu Sterkur Stöðvarfjörður sem er byggðaþróunarverkefni á vegum Byggðastofnunar og unnið af sjálfboðaliðum